VOB Analiz,VOB Al-Sat Tahminleri

Vob nedir nasıl işlem yapılır

VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI (VOB) NEDİR?

 

4 Şubat 2005  tarihinde İzmir ‘de işleme açılan Vadeli İşelmler ve Opsiyon Borsası (VOB) bir Türev Araçlar Piyasasıdır.

 

Türev Araçlar Piyasalarında işlem gören Vadeli İşlem Sözleşmeleriyle taraflara bugünden belirlenen ileri bir tarihte, üzerinde anlaşılan fiyattan, standartlaştırılmış miktar ve kalitedeki bir malı, kıymeti veya finansal  göstergeyi alma veya satma yükümlülüğü getiren sozlesmelerdir.

 

VADELİ İŞLEMLER PİYASASININ ÖZELLİKLERİ VE SAĞLAYACAĞI YARARLAR ?

 

Geleceğe yönelik belirsizliklerin giderilmesine yardımcı olmak açısından vadeli işlem piyasaları önemli rol oynamaktadır.  Fiyatların ve faiz oranlarının gelecekteki seviyelerine dair geniş bir kesimin beklentisini yansıtacak olan Vadeli İşlemler Piyasası ile ekonomide planlama kolaylaşacak ve öngörülebilir gelecek fiyat seviyeleri ile finansal piyasalarda daha istikrarlı bir döneme girilecektir.

 

Etkin bir risk yönetimine imkan sağlayacak olan Vadeli İşlemler Piyasası spot piyasaların da destekleyicisi olacaktır.  Spot piyasalardaki risk seviyesinin vadeli işlem sözleşmeleri ile yönetilebilecek olması yatırımcıların spot piyasaya da ilgisini artıracak, bu da her iki piyasada da işlem hacmi  artışını beraberinde getirecektir.  Ayrıca bu piyasada da yapılan tüm işlemlerin Borsa Takas Merkezi’nin garantisi altında olması katılımı destekleyecektir.

 

Çeşitli amaçlara yönelik her yatırımcı (risk yönetimi, spekülasyon, arbitraj) spot piyasaya oranla daha düşük bir maliyetle bu piyasalarda işlem yapabilecektir.  Ancak bu piyasanın kaldıraç özelliğinden dolayı, özellikle spekülasyon amaçlı işlemlerde, potansiyel yüksek getiriye karşılık, ters yönde hareket eden bir piyasada potansiyel yüksek bir risk olduğu her zaman göz önünde bulundurulmalıdır.

Fiyatların ve Faiz Oranlarının gelecekteki seviyelerine dair geniş bir kesimin

beklentisini yansıtacak olan Vadeli İşlemler Piyasası ile ekonomide planlama

kolaylaşacak ve öngörülebilir fiyat seviyeleri ile finansal  piyasalarda

daha istikrarlı bir döneme girilecektir. Emtia üzerine yapılacak vadeli işlem

sözleşmeleriyle reel kesimin de bu piyasadan faydalanacağı, bunun da üretime

katkı sağlayacağı beklenmektedir.

 

Ayrıca Spot Piyasalardaki risk seviyesinin vadeli işlem sözleşmeleri ile

yönetilebilecek olmasının yatırımcıların spot piyasaya ilgisini arttıracağı, böylece

her iki piyasada da işlem hacminin genişleyeceği öngörülmektedir.

 

 

VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ HANGİ AMAÇLA KULLANILMAKTADIR?

 

Vadeli İşlem Sözleşmeleri risk yönetimi, yatırım, spekülasyon ve arbitraj gibi amaçlara sahip yatırımcılar tarafından kullanılır.

 

Çeşitli  amaçlara sahip bu yatırımcılar spot piyasaya oranla daha düşük bir maliyetle bu piyasalarda işlem yapabileceklerdir.

VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİNDE POZİSYON ALIMI

 

Bir vadeli işlem sözleşmesini alan taraf uzun (long), satan taraf ise kısa (short) olarak adlandırılır.  Uzun pozisyondaki kişi açığa alış yapmış gibidir ve fiyatların yükselmesini umut eder.  Kısa pozisyondaki ise açığa satmış gibidir ve fiyatların düşmesini bekler.  Yani uzun taraf sözleşmenin fiyat artışından kar ederken, kısa taraf zarar eder.  Benzer şekilde, sözleşmenin fiyat düşüşünde uzun taraf zarar, kısa taraf kar eder. Alınan pozisyonlardan elde edilen kar/zarar hesaplamalarına esas olan fiyat, herbir vadeli sözleşme bazında hesaplanan uzlaşma fiyatıdır (P).

Aynı dayanak varlığa dayalı farklı vadelerden birinde uzun diğerinde kısa pozisyon alındığında “yayılma (spread) pozisyonu” oluşur.

 

Bir vadeli işlem sözleşmesinde uzun veya kısa pozisyonda olan kişi açık pozisyondadır.  Açık pozisyonu vadesinden önce kapatmak için “ters pozisyon” alınarak işlemlere son verilebilir.  Yani uzun pozisyondaki bir yatırımcının, aynı vadede aynı miktarda sözleşme adedinden satış, kısa pozisyondakinin ise alış yapması gerekir.

 

TEMİNATLANDIRMA

 

Vadeli İşlem Piyasalarında işlem yapmak isteyen tüm alıcı ve satıcılar sözleşme hükümlerinin tam ve zamanında yerine getirilmesini garantilemek amacıyla Aracı Kurumlardaki hesaplarına belli oranda bir teminat yatırmak zorundadırlar.

 

Vadeli İşlemler Piyasası’nın temelini teminat sisteminin etkin işleyişi oluşturmaktadır.  VİP’nda işlem yapmak üzere yatırılan teminat, basit bir depozito olmasının ötesinde, yatırımcı olarak piyasada karşı karşıya kalınan zararların veya elde edilen karların yansıtalacağı, günlük uzlaşmanın gerçekleşeceği, böylelikle tüm yatırımcıların karşı taraf kredi riskini merkezi bir Takas Kurumu’na devredebileceği bir işlem karşılığı niteliğindedir.

 

Emir verildiği zaman teminat hesabına yatırılması gereken tutara başlangıç teminatı denir. Başlangıç teminatını yatırdıktan ve alım/satım işlemini gerçekleştirdikten sonra hesapta buluması gerekan teminat tutarına sürdürme teminatı denir.  Eğer hesaptaki teminat tutarı sürdürme teminatı seviyesine veya altına düşerse, teminat tamamlama çağrısı (margin call) yapılarak hesaptaki teminat tutarının başlangıç teminatı seviyesine getirilmesi istenir.

 

 

İŞLEM TEMİNATI KOMPOZİSYONU

 

İşlem teminatı olarak kabul edilebilecek kıymetler, alabilecekleri minimum ve maksimum paylar ve değerleme katsayıları

 

İMKB-30 Endeksi 800 Tl

YTL-Dolar 150 Tl

Vobda  halihazırda hacimli  kontratlar dolar ve imkb 30 endeksi olduğu için bunların fiyatlarını yazdık.

 

Takasbank nezdinde bulundurulması gereken işlem teminatının en az %30’unun nakit teminattan oluşması gerekmektedir.  Dolayısıyla toplam işlem teminatı içinde nakit dışı teminatların oranı en fazla %70 olabilir.  (hesap güncelleştirme sırasında zarar eden hesaplardan zarar tutarının kesilmesi durumunda söz konusu oranı tutturma şartı aranmaz). Nakit dışı teminat içindeki Hisse Senedi, A Tipi Yatırım Fonu ve Borsa Yatırım Fonu teminatların toplam payı ise nakit dışı teminatın %50’sini geçemez.  Bu %50 oranının içerisinde de her bir hisse senedinin /A tipi yatırım fonu katılma belgesinin/ borsa yatırım fonunun oranı ise %20’yi (toplam nakit teminatların %10’unu) geçemez.  Dolayısıyla, nakit dışı teminatlar oluşturulurken, Hisse Senedi, A Tipi Yatırım Fonu ve Borsa Yatırım Fonlarının maksimum düzeyde kullanılması durumunda, en az beş çeşit bulundurulması gerekmektedir.

 

Bunun dışında itfasına 5 iş günü kalan  DİBS’ler teminata kabul edilemez.  Daha önce nakit dışı teminat olarak verilmiş DİBS’lerden itfasına 5 iş gününden az zaman kalmış olanların değiştirilmedikleri taktirde itfadan önceki günün sonunda menkul kıymetin fiyatı sıfırlanır.  İtfa tutarı, ilgili müşterinin vadeli işlem teminatına nakit olarak aktarılır.

 

Hisse senedi cinsinden teminatlarda sermaye artırımı ve/veya temettü ödemesi karşılığı alacaklar Takasbank’taki serbest hesaba aktarılır. İMKB’de hisse senedi bölündüğü gün ve/veya temettü başlangıç tarihinden itibaren teminat hesabı sürdürme seviyesi altına düşebileceği dikkate alınarak gerekli tamamlamalar yapılmalıdır.

İMKB-30 endeksinden çıkarılan hisse senetleri çıkarıldıkları tarihten itibaren üç iş günü içerisinde geçerli diğer bir teminatla değiştirirlir.

 

TEMİNAT TAMAMLAMA ÇAĞRISI

 

Teminat tamamlama çağrıları seansın bitiminden sonra uzlaşma fiyatının açıklanmasıyla birlikte yapılır.  Her piyasa için sürdürme teminatı başlangıç teminatının %75’i oranındadır.  Ancak Aracı Kurum yaptığı işlemlerde riski azaltmak için teminat değerleme oranlarını farklılaştırabilir.  O günkü uzlaşma fiyatına göre teminatın sürdürme teminatı seviyesine veya altına düşmesi durumunda başlangıç teminatı seviyesine kadar tamamlanması istenir.  Hesaptaki toplam teminat, sürdürme teminatının üzerinde olmasına rağmen nakit teminatın “0”ın altına düşmesi halinde ise yatırımcıdan nakit teminatının negatif (eksi) bakiyesini kapatması (teminatını “0”a eşitlemesi) istenerek teminat tamamlama çağrısı yapılır.  Ayrıca yönetmelik uyarınca gerekli görülen durumlarda borsa tarafından olağanüstü durum teminatı olarak tüm hesap sahiplerinden ek teminat talep edilebilir.

 

SEANS SAATLERİ VE TEMERRÜT

 

09.00-10.00       : İşlem yapılmayan (non-trading) dönem

10.00-12.00       : Normal seans

12.00-13.00       : Öğle arası

13.00-15.00       : Normal seans (devam)

15.15                : Uzlaşma fiyatının duyurulması ve teminat tamamlama çağrısının yapılması

 

VOB’ta normal seans saat 15.00’te tamamlanacak ve 15.15’te uzlaşma fiyatı açıklanacaktır.  Uzlaşma fiyatı belli olunca, o gün itibariyle kar/zarar kesinleşecek ve gerekiyorsa teminat tamamlama çağrısı yapılacaktır.

 

15.15-16.15 saatleri arasında teminat tamamlama çağrısının karşılanması gerekmektedir.  16.15’e kadar teminat tamamlama çağrısına cevap verilmediği takdirde yatırımcı 1. temerrüde düşmüş sayılır.  16.15-EFT kapanış saati 1. temerrüt aralığıdır. EFT kapanış saatinden sonra 2. temerrüt geçerli olmaktadır.

 

Yükümlülüklerin T+1 gününde seans başlayana kadar yerine getirilmemesi durumunda öncelikle varsa hesaba ait değerleme dışı nakit dışı teminatlar nakde çevrilir.  Nakit dışı teminat olmaması halinde bu hesaba ait açık pozisyonlar temerrüde düşülen tutar kadar likidite edilir.  (Temerrüdün kapatılması amacıyla nakit dışı varlıkların satışı veya pozisyonların likidasyonu seçeneklerinden hangisinin kullanılacağı ve kullanım sırası Takasbank/Borsa tarafından serbestçe belirlenir.)

VADELİ İŞLEM PİYASALARINDA RİSK

 

Vadeli işlem sözleşmelerinin en temel özelliği, kredili alış ve açığa satış işlemlerinde olduğu gibi düşük miktarda para veya teminatla büyük pozisyonlar alınabilmesine imkan vermesidir. Bu yüksek kaldıraç etkisi ile bu piyasalarda yüksek getiriler elde edilebileceği gibi, büyük zararlarla karşılaşma ihtimali de mevcuttur.  Ortaya çıkacak zarar miktarı, başlangıç teminatını aşabileceği gibi, yatırımcının hesabındaki teminatın tümünü de aşabilir.

VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMESİNİN SEÇİMİ

 

Farklı vadeli işlem sözleşmeleri, farklı zaman dilimlerinde farklı derecelerde risk ve getiri içerir.  Bir vadeli işlem sözleşmesinin piyasası belli bir zaman aralığında yukarı ve aşağı doğru hızla hareket edebileceği gibi, diğer bir zaman aralığında oldukça dar bir bantta hareket edebilir.

 

Doğru zamanlama

 

Vadeli işlem sözleşmesi alım-satım işlemlerinde, fiyatların hareket edeceği yön konusunda haklı olmak çoğu zaman yeterli değildir.  Fiyat hareketlerinin gerçekleşeceği zamanı da iyi tespit etmek gerekmektedir.  Pozisyon açtığınız sözleşmenin vade sonunda fiyatlar sizin tahminleriniz doğrultusunda gerçekleşebilir, ancak vade ortasında oluşabilecek ters fiyat hareketleri size kısa vadede üstlenemeyeceğiniz büyüklükte zarar yaşatabilir bu da kara geçeceğiniz vade sonu gelmeden, pozisyonunuzu kapatma zorunluluğunu doğurabilir.

 

Başarılı bir vadeli işlem sözleşmesi alım-satım işlemi için, vadeli işlem sözleşmesinin seçimi kadar alım-satım kararının veriliş zamanı  ve pozisyon alındıktan sonra oluşabilecek taminat tamamlama çağrısına cevap verebilecek ilave teminatınızın bulunup bulunmadığı da çok önemlidir.  (Teminat tamamlama çağrısına cevap veremediğiniz zaman temerrüde düşeceğinizden aracı kuruluşun pozisyonunuzu likidite etme hakkı vardır.)

 

Likidite faktörü

 

Piyasada işlem yapan yatırımcıların bilmesi gereken en önemli noktalardan biri, bazı sözleşmeler ve bazı vadelerin diğerlerine göre daha aktif olarak alınıp satıldığı, dolayısıyla daha likit olduğudur.  Bu konuda kullanılabilecek en önemli kriter, işlem hacmi (işlem gören sözleşme adedi) ve açık pozisyon sayısıdır (uzun veya kısa pozisyonların sayısı).  İşlem hacmi ve açık pozisyon sayısının artması veya azalması fiyatla birlikte piyasanın yönü hakkında da önemli bilgi verir.

 

Vadeli işlemler piyasasında pozisyonunuzu ters bir pozisyon alarak kapatabileceğiniz likit bir piyasanın varlığı her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumda istediğiniz işlemi karşılayacak üyeyi bulmakta zorlanabilirsiniz.  Bu genellikle, fiyatın max ve min artış azalış limitinin bulunduğunda geçerli olur.

 

VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİNDE VERGİLENDİRME

 

Vadeli İşlemler Piyasasındaki işlem hacminin gelişiminin desteklenmesi amacıyla Türkiye’de kurulmuş olan Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsa’sında yapılan işlemlerden 2006 yılında elde edilen kazançlar için vergi tevkifat oranı sıfır olarak uygulanacaktır.

 

 

VOB’DA İŞLEM GÖREN SÖZLEŞMELER

 

Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri :    YTL/ Dolar; YTL/ Euro

 

Faiz Vadeli İşlem Sözleşmeleri    :    DIBS 91;  DIBS 365

 

Endeks Vadeli İşlem Sözleşmesi:     IMKB-30 Endeks

 

 

Emtia Vadeli İşlem Sözleşmeleri :    Pamuk ; Buğday

 

 


Sosyal Ağlarda Paylaş:
  • Facebook
  • Twitter
  • FriendFeed
  • Google Bookmarks
  • Google Buzz
  • email
  • StumbleUpon
  • LinkedIn
  • Add to favorites

Yorum Bırakın

Etiket Bulutu